Trước hiện thực cuộc sống muôn màu muôn vẻ, nhà thơ, nhà báo, Đại tá Bùi Văn Bồng đã điềm tĩnh nhìn nhận, đưa cảm xúc của mình đến với bạn đọc bằng những tác phẩm thi ca có thi pháp, phong cách và giọng điệu riêng. Tất cả đều nhằm phản ánh cuộc sống đa dạng, phong phú qua sự cảm nhận, nghĩ suy, rung động của con tim. Anh làm thơ là để giãi bày tâm sự. Sau tập thơ “Phút ngỏ lời yêu” (NXB QĐND) và hàng chục tập thơ in chung trong các Tuyển tập thơ như: Thơ Việt Nam thế kỷ 20; Duyên thơ; Chúng tôi đánh giặc và làm thơ; Hợp tuyển thơ về Hồ Chí Minh; Nước non một dải; Tuyển tập thơ về Nguyễn Trãi, Nghìn năm thương nhớ… Lần này, anh cho ra mắt tập thơ Gửi gió trời Nam khá dày dặn với 63 bài (NXB Hội Nhà Văn - Tháng 12- 2008; Tái bản lần 1- tháng 1-2009; Tái bản lần 2- tháng 6-2009), trong đó trên 90% bài viết về vùng sông nước Cửu Long hữu tình.

Đề tài, chủ đề của thơ Bùi Văn Bồng khá đa dạng và được thể hiện qua phong cách nghệ thuật trữ tình-lãng mạn kết hợp hài hoà với chất triết luận. Anh là lớp nhà thơ sáng tác từ cuối thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước và trưởng thành sau năm 1975. Vì thế, thơ anh luôn mang tính hướng ngoại- hướng tới những vấn đề lớn của cộng đồng và thời đại, nhưng cũng không kém phần hướng nội. Bởi thơ là tiếng nói của tâm hồn, là điệu tâm hồn đi tìm những tâm hồn đồng điệu (Tố Hữu). Và từ cái điệu tâm hồn rất riêng ấy, thơ trữ tình của anh cất lên tiếng nói tri âm, đem trải lòng mình với nhân gian, thế sự.

Với Gửi gió trời Nam, tác giả đứng ở nhiều góc độ để quan sát, nhìn nhận, cảm xúc về con người và cuộc sống. Từ đó tình cảm thăng hoa bật lên những vần thơ khi trầm ngâm sâu lắng, khi reo vui rộn rã. Anh là người đi nhiều, chiêm nghiệm nhiều, nên biết bao sự việc, cảnh tình, tên đất, tên làng, tên núi, tên sông suốt chiều dài đất nước như ùa vào thơ. Đặc biệt là những bài thơ viết về đất và người, cảnh sắc vùng sông nước miệt vườn ở vùng đồng bằng châu thổ Tây Nam của Tổ quốc, nơi được coi như quê hương thứ hai của anh. Những bức tranh thiên nhiên tươi đẹp được anh ghi lại như một ký hoạ bằng thơ đầy sắc màu của cuộc sống. Đây là cảnh sắc Bảy Núi hùng vĩ, biển Ba Động nên thơ, kia là rừng tràm Trà Sư hoang dã, núi Cấm trầm mặc, Thạch Độnguy nghiêm, mũi Cà Mau sóng vỗ, bưng biền Đồng Tháp mênh mang… Những rung động khẽ khàng, rất vi mô trong cõi lòng sâu thẳm bỗng bật thành thơ. Dòng sông Hậu hiền hòa in hình cô gái Nam bộ chèo xuồng ba lá, áo bà ba bay trước gió làm thổn thức hồn thơ anh:

Dòng sông thì rộng mênh mông
áo em lại thắt eo hông làm gì
Khen ai khéo chiết đường ly
Để cho tà áo thầm thì lời quê.
(áo bà ba)

Một chút “Hương cau” của làng quê phả vào “Tiếng đờn đêm trăng” làm lung linh một “Huyền diệu trăng”. Có lúc anh “Lặng thầm” trước “tóc vờn bay trong gió” của cô gái xứ dừa Bến Tre: Hồn anh chỉ còn em và sông nước/ Với dừa xanh – những chiếc lược cài mây/ Em đừng nói về con sóng ngược/ Để hương dừa thơm mãi trong tay (Mái tóc hương dừa).

Những hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình đã trở thành ước lệ trong thơ xưa, anh không bị sa vào đó. Anh có cách cảm nhận riêng về một “Đêm vùng lũ”, “Cánh đồng mùa lũ”, “Khói đốt đồng”, “Bông súng”, “Những dấu chân xanh”, “Tây Đô xanh” hay những mùa nước nổi: Cuối mùa trào dâng nước lũ/ Tha La, Trà Sư trắng xóa đập tràn/ Mưa trắng đất, trắng trời vần vũ/ Hòn Đất, Kiên Lương ngập chứa chan (Tứ giác trắng).

Tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu thiên nhiên, tình bè bạn trong thơ anh luôn đằm sâu. Dù đã đặt chân đến mọi miền Tổ quốc, dù được nếm nhiều hương vị lạ ở những địa phương, nhưng từ phía trời Nam lòng anh vẫn hướng về quê, nhớ mẹ cha, chú bác da diết khi Tết đến xuân về. Anh nhập hồn vào người lính biên phòng Phú Quốc để gửi thương, gửi nhớ: Những người lính biên phòng Phú Quốc/ Trăm quê riêng về đảo nhỏ tiền tiêu/ Thư ngược sóng tới phương trời thương nhớ/ Hồng lên hương nắng ấm trong chiều.(Biên phòng Phú Quốc)

Là người đã gắn bó gần 40 năm trong quân ngũ nên hình ảnh người lính trong thơ anh thật đẹp, gần gũi và thân thương: Người lính đồng bằng lên biên giới/ Quân phục nhuộm xanh một khoảng trời/ Thẳm sâu đáy mắt người trông đợi/ Gặp gió bưng biền mằn mặn môi.(Gửi gió trời Nam)

Anh gửi tình tới bạn bè ở mọi miền đất nước, đặc biệt là đối với bà con miệt vườn vùng đất “Chín Rồng” là sâu nặng hơn cả, qua loạt bài: Chuyện tình Hai Lúa, Du lịch Phù Sa, Mùa cá dứa Cà Mau, Mùa hoa điên điển, Nhà Bác ở Cà Mau, Người Cà Mau đi dự lễ Đền Hùng, Núi Cấm, Qua phà sông Hậu, Quýt hồng Lai Vung, Sỏi trên Hòn Đất, U Minh rạng sáng, Trên thềm cổ óc Eo, Xanh mát Ba Tri, Xuân miệt vườn, Xuồng ba lá… Bởi đây là vùng đất gian lao mà anh dũng qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Những dòng thơ chân tình nhất, chia sẻ nỗi đau với người nghèo khổ làm rưng rưng lòng người đọc. Người nông dân trong ngày lũ, người tàn tật, bất hạnh và những ngang trái của cuộc đời. Anh nghẹn ngào, thương tâm đến thắt lòng trước cảnh cực khổ của những người nông dân luôn phải “sống chung với lũ”: Mỗi năm một mùa nước nổi/ Chạy lũ như dân du thuyền/ Lênh đênh dẫu biết nguồn cội/ Lũ dâng ngập nửa mái hiên… (Làng mới vượt lũ). Song, trước những cảnh tượng ấy, ta không hề thấy trong thơ anh có tiếng kêu não nuột, bi lụy, tuyệt vọng nào trước gian khó cuộc đời. Anh hướng nhân vật trữ tình biết vượt khó hôm nay vì vững tin ở ngày mai, hướng tới sự lạc quan trong cuộc sống: Ngựa ô xưa khớp kiệu vàng/ Anh rong xe máy về làng đón em/ Tơ vàng ươm nắng ngõ quen/ Phù sa sau lũ rực lên ánh vàng. (Vàng trên đất lũ). Con người Nam bộ vốn chân tình, bộc trực mà hào phóng, trọng nghĩa khinh tài, tự tin, yêu đời từ thuở xưa đi mở cõi. Với mùa lũ, mùa nước nổi họ vẫn coi như một quy luật, một lẽ đương nhiên của trời đất, như chuyện thường ngày, và luôn luôn chủ động đón nhận trong mọi hoàn cảnh. Đó là cái chất hiếm, đáng quý mà không phải cư dân vùng nào cũng có được: Ngày mai lũ cuối mùa nắng sáng/ Đồng quê thơm đất mới bưng biền/ Điên điển lại vươn cành trên đất lũ/ Giữ cho đời hương sắc Cửu Long giang ( Mùa hoa điên điển).

Một đề tài mà anh rất tâm đắc là tình yêu- đề tài vĩnh hằng, biết bao nhà thơ trên thế gian này đã viết. Thơ tình Bùi Văn Bồng bộc lộ tình yêu chân thật, trẻ trung, say đắm và hết sức hồn nhiên, vô tư. Nhìn cô gái Nam bộ mặc áo bà ba, chèo xuồng ba lá trên dòng Hậu Giang, anh như bị hút hồn: Chẳng ai chuốc rượu đưa men/ Mà sao ra bến lại quên lối về (áo bà ba). Đôi khi, cũng như bao người đang yêu khác, anh không lý giải được tình yêu, và cứ tự vấn: Tình yêu là gì nhỉ/ Bắt em chơi trốn tìm/ Hạnh phúc nào bình dị/ Mà rung hoài con tim? (Lặng thầm). Nhiều khi anh trở về với những kỷ niệm quê nhà một thời trai trẻ, nhớ đến những kỷ niệm của “cái thuở ban đầu”: Vườn nhà còn ngát hương cau/ Giờ em đang ở nơi đâu cuối trời?/ Mảnh mai chiếc lá vàng rơi/ Cánh chim lạc gió về nơi mưa chiều. (Hương cau).

Anh có nhiều thành công với những bài thơ mang đậm tình quê, những bài thơ bày tỏ tấc lòng trước nỗi đau của những mảnh đời bất hạnh. Nó có chiều sâu trí tuệ và giàu tính nhân văn. Ngôn từ và hình ảnh như chảy ra từ gan ruột để bật thành thơ: Em đi buổi ấy chiều im gió/ Lặng phắc cây vườn lặng bến sông/ Anh chạnh lòng trước dáng hình thon nhỏ/ Mà đường xa biết mấy nẻo gập ghềnh? (Chiều lặng gió)

Thơ Bùi Văn Bồng có nỗi đau nhân tình thế thái, có buồn vui cùng muôn kiếp nhân gian, có hoài bão, khát khao về một tình yêu lớn, có suy tư, trăn trở trước nghịch cảnh cuộc đời. Anh đến với thơ như một sự tình cờ, không chủ định nhưng khá thành công. Đúng như nhà văn Nam Cao đã nói: “Hãy sống đã rồi hãy viết”. Có vốn sống thực tế phong phú, nhưng trên hết anh có một tấm lòng rộng mở đón gió bốn phương, luôn nhìn, ngắm, suy tư, xúc cảm chân tình để bật lên những điệu tâm hồn cộng hưởng, thăng hoa cùng con người và cuộc sống nên thơ anh đậm tính nhân văn. Bạn đọc tin rằng đường thơ Bùi Văn Bồng còn rộng mở và bước xa hơn nữa. Ngôn ngữ thơ anh được chọn lọc khá kỹ, mang tính phổ thông hoá và giàu sắc thái Nam bộ. Hy vọng tập thơ Gởi gió trời Nam sẽ đem đến cho bạn đọc sự lắng đọng sâu sắc, những cảm xúc và ghi nhận mới mẻ khó quên.

Lê Xuân